BOGOWIE ELEKTRONICZNEGO OLIMPU

 Telewizyjna mitologia

Dzisiejsi bohaterowie masowej wyobraźni, prezentujący pożądane i silnie odczuwane przez społeczną większość wartości, nie są politykami, finansistami, ludźmi biznesu, rzadko bywają gwiazdami ekranu, coraz częściej natomiast są bohaterami medialnych, fikcyjnych telewizyjnych światów. Tworzą podstawowy element kreowanego przez telewizję symbolicznego środowiska, symulującego wymarzony obraz życia odbiorców - rodzaj elektronicznego Olimpu.

Środowisko to powstaje w wyniku telewizyjnej strategii zacierania granic między rzeczywistością a fikcją, miedzy innymi przez kontaminację form fikcji fabularnej z reportażem. Efektem jest swoisty świat przedstawiony - rodzaj quasi-rzeczywistości zaludnionej przez bohaterów: fikcyjnych i realnych, a raczej quasi-realnych, globalnych i lokalnych. W związku z tym bardziej adekwatną od "osobowości telewizyjnej" "realnych" bohaterów, wydaje mi się kategoria bohaterów fikcyjnych światów przedstawionych. Jeśli zaś zgodzimy się z tezą Jeana Baudrillarda, iż istotne jest jedynie to, co znajdzie się na ekranie, przeistoczonym w ten sposób w elektroniczny Olimp, będą nimi na przykład bohaterowie seriali, tacy jak: Blake Carrington (z serialu Dynastia), doktor Paweł Lubicz (z serialu Klan), oraz telegier - typu talk shows czy reality shows - na przykład bardzo popularny ostatnio Gulczas (uczestnik pierwszej edycji Big Brothera - TVN), a także prezenterzy telewizyjni, jak Ewa Drzyzga (prowadzi program typu talk show - Rozmowy w toku - TVN), gwiazdy muzyki pop - Britney Spears, Ich Troje, funkcjonujący na podobnych zasadach w telewizyjnym świecie przedstawionym.

Bohaterowie elektronicznego Olimpu są kochani, wielbieni, ubóstwiani, czczeni niemalże na wzór bogów, ponieważ, podobnie jak bóstwa, są wynikiem przeniesienia w sferę mitów niespełnionych pragnień odbiorców. Ich odmienność od bóstw tradycyjnych polega na tym, że mają wiele znanych widzom twarzy i każdy z nich może mieć nadzieję stania się jedną z nich. Aby dostać się na Olimp, należy jedynie wyróżnić się czymś w codzienności, to zaś nie wymaga specjalnego wysiłku ani umiejętności. "Elektroniczni" bohaterowie są tacy sami jak zwykli ludzie - nie są więc bogami, w przeciwieństwie na przykład do gwiazd filmowych, zawsze odległych, wyjątkowych, wyidealizowanych i archetypicznych. "Gwiazdy" mają być czczone jako istoty pozostające na zewnątrz tego, co jest powszednie, bohaterowie telewizyjni - raczej podziwiani, ale z bliska. Nikt się ich nie boi, ich indywidualność wynika z braku indywidualności, stanowi zespolenie ideału sukcesu i ideału "życia na co dzień". Jak twierdzi Zygmunt Bauman "model kariery i model życia są ze sobą ściśle zespolone, a klucza do nich należy szukać w analizie bytu".

Spróbujmy więc przyjrzeć się temu zjawisku w szerszym kontekście kulturowym. Zdaniem Elżbiety Tarkowskiej charakterystyczną cechą świadomości społecznej Polaków jest "orientacja prezentystyczna", polegająca na bardzo zredukowanym horyzoncie czasowym: Polacy żyją, zdaniem autorki, w "kulturze teraźniejszości" - z dnia na dzień, bez planu, bez kierunku, co prowadzi do wielu zjawisk patologicznych, między innymi do degradacji kulturowej życia codziennego, a także stosunków między ludźmi. W sytuacji otaczającej zewsząd, nieustrukturalizowanej, zmiennej teraźniejszości wyraźna jest potrzeba święta, czasu niezwykłego, narzucającego pewien porządek bezkształtnej teraźniejszości. W sposób swoisty wpisuje się w nią telewizja przez emisję ulubionych przez widzów seriali, talk shows czy innych telegier. Z orientacją "prezentystyczną", pozbawioną perspektywy zarówno przeszłości, jak i przyszłości, związana jest wartość natychmiastowości, ta zaś rodzi niecierpliwość, zapotrzebowanie na bohaterów dnia, wieczoru, na jakieś zajścia i wydarzenia, na rozwiązania magiczne związane z "wiarą w cuda".


Twórcy telewizyjni kreują bohaterów, którzy rzadko dokonują niezwykłych czynów, częściej skupiają na sobie uwagę otoczenia przez to, że pojawiają się cyklicznie na telewizyjnym ekranie, głównie bawiąc się w naszym imieniu, jak na przykład uczestnicy Big Brothera. Ich ranga jest wprost proporcjonalna do liczby powtórzeń, zgodnie z medialną logiką powtarzalności i seryjności. A jednocześnie w kulturze seryjności i powtarzalności wzrasta społeczne zapotrzebowanie na wielkość, wyjątkowość, niepowtarzalność. Pragnienie to potrzebuje materializacji - personifikacji. "Jest zapotrzebowanie na ludzi - mity, ludzi - symbole superpomyślności i superumiejętności", jak twierdzi Zygmunt Bauman. Potrzeba pewnej liczby jednostek, które w nadmiarze dysponują "niecodziennością", co w kulturze popularnej wiąże się z dużą ilością wolnego czasu i nadzwyczajnymi możliwościami konsumpcji. W ten sposób wynagradzają one obywatelom jednostajną powszedniość ich własnego życia. Jeśli takich bohaterów nie ma, to się ich tworzy, co stało się już niemal powszechną praktyką, zwłaszcza w kulturze ponowoczesnej, gdy konformizujący nacisk panoptikonów zastąpiły telewizyjne "strategie uwodzenia" kreujące bohaterów elektronicznego Olimpu, czyli pożądane wyobrażenia społeczne. Za Bronisławem Baczko przyjmuję, iż wyobrażenia społeczne to pewne "globalne przedstawienie życia społecznego, jego aktorów, instancji i autorytetów, mity polityczne, wizerunki liderów i tym podobne", współkształtujące, dzięki możliwościom dotarcia do bardzo wielu ludzi naraz, świadomość społeczeństwa. Tworzą one iluzję "wspólnego świata", który ma być swoistą "przestrzenią życia" odbiorców, określającą wspólną bazę myślenia, stylu życia, organizacji świata, na którą mają wpływ telewizyjni bohaterowie, określający strukturę zachowań. Wykorzystując fakt, iż granice między "prawdziwym życiem", sztuką i grą są w kulturze coraz bardziej rozmyte, twórcy dyskursu telewizyjnego odwołują się do, powszechnie występującego w kulturze, zjawiska teatralizacji życia codziennego i tworzą na ekranie rodzaj swoistej sztuki życia codziennego, w której aktorami są bohaterowie elektronicznego Olimpu. Grają oni różne wcielenia nas samych, co ma służyć poszukiwaniu lub raczej pokazywaniu autentyczności, stanowiącej najcenniejszy telewizyjny towar. Także oglądanie jest "grą", aktywnym rozumieniem reguł programu i przedstawionych w nim faktów.

Posłużmy się więc metaforą życia społecznego jako gry, co pozwoli nam zastanowić się, jakie wyobrażenia społeczne wyrażają bohaterowie elektronicznego Olimpu, ustanawiając wspólne znaczenia dla wydarzeń tworzących "tekst życia" odbiorcy, czyli telewizyjny "wspólny świat".

Bohaterowie telegier - gracze amatorzy

Różnego rodzaju telegry, które opanowały telewizję, stanowią swego rodzaju barometr zmian zachodzących w telewizji, wskazujący także na zmiany dokonujące się w postindustrialnej kulturze. Są to swoiście kulturowe widowiska, rodzaje "gier między osobami", charakterystyczne dla społeczeństwa postindustrialnego. W kulturze zmediatyzowanej, gdzie rzeczywistość nie jest już czymś zewnętrznym wobec człowieka, bo stała się problematyczna i ma być przekształcona, jedyną rzeczywistością staje się świat społeczny, doświadczany jako świadomość innych. Społeczeństwo, zdaniem Bella, coraz bardziej staje się "pajęczyną świadomości, formą wyobraźni, która ma zostać zrealizowana jako konstrukcja społeczna".

Bohaterowie telegier funkcjonują w świecie wypoczynku i konsumpcji, w którym dotkliwie odczuwa się potrzebę mitu i baśni. Szczególnie popularna i często wykorzystywana w mediach jest klasyczna baśń o Kopciuszku, który w nowej telewizyjnej wersji może zostać bohaterem elektronicznego Olimpu, jeśli na przykład weźmie udział w programie typu reality show, czyli odniesie nader pożądany przez wielu uczestników teleświata sukces. Bohaterem takiej właśnie baśni, rozgrywającej się w świecie medialnych wierzeń magicznych, w którym siły nadnaturalne uosabia Instytucja - medium, jest Gulczas, czyli Piotr Gulczyński (jeden z bohaterów programu Big Brother). Pobyt w domu Wielkiego Brata przysporzył mu wielu fanów, ale prawdziwym bohaterem elektronicznego Olimpu stał się już po jego opuszczeniu. Instytucja uczyniła z niego gwiazdora filmowego - Gulczas a jak myślisz, piosenkarza, jego pseudonim wykorzystano do stworzenia nowej marki piwa, które Gulczas reklamuje w telewizji. O sukcesie Gulczasa zadecydowało, że robił trochę lepiej to, co robią wszyscy. Jego kariera jest więc dziełem przypadku, ale w odróżnieniu od przypadków, które przytrafiały się pucybutowi, o czym pisał Zygmunt Bauman [por. 1960: 62], przypadki Gulczasa są "aktywne", to znaczy, że to one działają, natomiast bohater nie musi nic robić - powinien jedynie być sobą, czyli być takim, jak inni, a jeśli w takiej powszedniości i przeciętności jest coś niepowszedniego, to producenci to wydobędą. Bohaterowie elektronicznego Olimpu stanowią więc powielone przy użyciu techniki i strategii telewizyjnych wzory, mamiące realistyczną powłoką "masowe" sny. Seryjne dowody na realność snów i osiągalność marzeń - sukces zaś staje się sprawą skali konsumpcji. Przypadek Gulczasa pokazuje także, iż zanurzeni w swej nieprzeciętnej przeciętności ludzie w blasku cudzej sławy szukają ujścia dla potrzeby potwierdzenia przed samymi sobą swych indywidualności.

Powszechnie panująca w życiu codziennym "nuda niczym nie ograniczonego ja" powoduje, iż widz telewizyjny, którego moglibyśmy nazwać, posługując się kategoryzacją Baumana, "poszukiwaczem przeżyć", zajmuje się kolekcjonowaniem wrażeń, które powinny być emocjonujące, zachwycające, ekstatyczne. Staje się to jego życiową strategią. Gulczas i inni bohaterowie programów typu reality shows, emitowanych w polskojęzycznych telewizyjnych stacjach komercyjnych (Big Brother, Dwa światy, Agent, Bar), mają im ich dostarczyć, grając role aktywnych "poszukiwaczy przeżyć", którzy "lepiej grają niż wiedzą jak mają grać". Grając życie na ekranie stają się bohaterami serialowej anegdoty - postmodernistycznymi aktorami-amatorami, odgrywającymi pewne wyznaczone im w dyskursie telewizyjnym role.

Typowym przykładem tego typu strategii telewizyjnej może być wykreowanie Gulczasa na idola młodzieży. Zadecydował "aktywny" przypadek - zjawił się on we właściwym czasie w odpowiednim miejscu i wówczas okazało się, że może wypełnić istniejącą na rynku "przemysłu kulturalnego" swoistą pustkę, wynikającą z braku idola. Bogusław Linda i Marek Kondrat - idole minionej dekady - dzisiaj już nie wywołują niezwykłych emocji, potrzeba więc nowych twarzy. Gulczas ma wszelkie ku temu atrybuty: jest przystojny, chodzi w skórzanej kurtce, jeździ Harleyem, wyraża się w sposób dosadny i potrafi walczyć o swoje racje - może więc uosabiać typ "twardego faceta" - idola nastolatków. Bardzo szybko okazało się, iż zawładnął masową wyobraźnią, prezentując odbiorcom doświadczenia, które oni mogą reprodukować, realizując przy tym mit superpomyślności, który w medialnej kulturze szybkości oznacza natychmiastowy sukces materialny oraz możliwość bycia na ekranie. Poza tym jest bierny, zupełnie inaczej niż na przykład James Bond, inny bohater masowej wyobraźni, ale on nie stanowi dzisiaj, jak sądzę, bohatera, z którym identyfikują się miliony, zaś z Gulczasem mogą, dzięki niemu widz przestaje być biernym odbiorcą, jest aktywny - zastanawia się, co zrobiłby na jego miejscu - w ten sposób może się poczuć potencjalnym bohaterem - nie myśli tak o Bondzie. Gulczas, Britney Spears, Ich Troje stanowią społeczne wyobrażenie idoli.

Dziennikarze - prezenterzy - gracze zawodowi

Prezenterzy telewizyjni to specyficzni bohaterowie elektronicznego Olimpu, moglibyśmy ich nazwać bohaterami "telewizyjnego długiego trwania", czyli sezonu, a nawet kilku, to swoiści zwycięzcy nieustającego "rynkowego plebiscytu popularności". W zdominowanej przez media przestrzeni publicznej grają rolę naszych przewodników po telewizyjnym świecie iluzji i niewątpliwie stanowią istotny element mitologii kultury masowej - jej uznania dla piękna, młodości, sił witalnych, a także swoiście pojętego profesjonalizmu i dzięki temu fascynują widzów swoimi losami. "Ekstaza komunikowania", którą obwieścił Jean Baudrillard, wyznacza telewizji jako główne zadanie kontakt z odbiorcą. Główną telewizyjną figurą podtrzymywania kontaktu z widzem jest dziennikarz - prezenter. Jego wzór działania, ujawniający się w trakcie występu, możemy nazwać "rolą" społeczną, zaś występ - mediacją zorientowaną na porozumienie, które służy zatrzymaniu widza przed ekranem. Wykonawca dba o wewnętrzną spójność przedstawienia, proponując publiczności wyidealizowane wrażenie, celem występu staje się bowiem kreacja telewizyjnej rzeczywistości, a tym samym wpływanie na odbiorców. Role społeczne dziennikarzy - aktorów bywają różne. Wojciech Chyła wymienia między innymi role: "pomocniczych aktorów sceny politycznej", "scenicznych partnerów, aranżerów i inspicjentów politycznej sceny", "scenicznych interlokutorów", "konferansjerów", "mistrzów ceremonii", "publicznych prezenterów polityków", coraz częściej rywalizujących z nimi o popularność. Podkreśla przy tym, iż dziennikarz to "publiczna persona", której główną rolą jest "urabianie opinii publicznej" - zarządca publicznego obrazu, na przykład gości w studio, zarządca relacji postaci publicznej z opinią publiczną. Dziennikarz zdaniem Chyły ma za zadanie "przechwycić władzę obrazu nad percepcją rzeczywistości", bowiem "spektakl nie jest zbiorem obrazów, ale społecznym stosunkiem między ludźmi, nawiązywanym za pośrednictwem obrazów" [Debord 1998: 12]. Dziennikarze, którzy stali się bohaterami elektronicznego Olimpu, tacy jak Ewa Drzyzga, Mariusz Max Kolonko, Kamil Durczok, Maciej Orłoś jawią się w procesie mediacji jako aktorzy, a zarazem reżyserzy: tworzą wielką telewizyjną symulację, przy czym sami są jej częścią. Na przykład Ewa Drzyzga, gospodyni programu Rozmowy w toku (TVN), gra rolę mistrzyni ceremonii i wydaje się być przeciętna, zwyczajna, jest raczej częścią życia niż kimś, kto je przerasta. Równie dobrze, w odczuciach widzów, mogłaby zasiąść na widowni i jak zaproszeni do studia goście opowiadać na przykład o swoich problemach z mężem lub przygodach erotycznych. Podobnie inni dziennikarze - bohaterowie elektronicznego Olimpu - nie są niezwykli: stają się kimś wyjątkowym przez cykliczne pojawianie się na telewizyjnym ekranie, stanowią część procesu wirtualizacji - tworzą medialnie zaaranżowane, imaginatywne stosunki społeczne, w których preferowana jest intymność i bezpośredniość - istotne wyznaczniki telewizyjnego świata, którego są częścią.

Bohaterowie seriali - rola wzorów osobowych

W telewizji mamy do czynienia ze zjawiskiem rugowania autorów i twórców ze świadomości odbiorców i z koncentracją na świecie przedstawionym. W pamięci odbiorcy pozostają raczej imiona i nazwiska serialowych bohaterów niż aktorów grających te role. Wynika to między innymi z tego, o czym pisał Corcoran, iż telewizja ogranicza dystans między sobą a swymi odbiorcami, tworząc kontinuum czasoprzestrzenne, w którym bohater telewizyjny i widz znajdują się w tym samym, wspólnie doświadczanym uniwersum oczekiwań, a tym samym staje się on bliski widzowi. Intymność struktury telewizyjnej tworzy złudzenie, że ci na ekranie, także bohaterowie seriali, czyli światów fikcyjnych, odsłaniają się przed nami na sposób rodzinny, przyjacielski - tworzą rodzaj pseudospołeczności, w której brak podziałów między grupami społecznymi, co powoduje, iż Blake Carrington może być bliski polskim gospodyniom domowym. Zdaniem wielu badaczy seriale zaspokajają potrzebę przebywania człowieka w świecie marzeń dziennych i fantazji. Są traktowane przez widzów jako "codzienna mowa potoczna" telewizji, zrozumiała, nie wymagająca wysiłku intelektualnego, podglądana proza życia, często z irracjonalnymi problemami, ale prosta i czytelna, stwarzająca przez to możliwość identyfikacji z cudzym losem. Szczególnym przykładem antycypacji przez producentów serialu społecznych tęsknot odbiorców może być serial Klan, pokazujący pod koniec lat 90. polską middle class. Przedstawiane na telewizyjnym ekranie losy zamożnej warszawskiej wielopokoleniowej inteligenckiej rodziny Lubiczów, właścicieli rodzinnej apteki i pięknego domu, z którego wywodzą się kolejne pokolenia Lubiczów - ludzi wykształconych, wykonujących prestiżowe zawody, uosabiających sukces, wpisujących się w przemiany społeczne i polityczne dokonujące się w tym czasie w Polsce - są tego świadectwem. Serial opisuje świat iluzji i marzeń, świat raczej życzeniowy niż realny. Można jednak stwierdzić, iż postać doktora Lubicza, który jest cenionym chirurgiem, współwłaścicielem prywatnej kliniki, a więc człowiekiem sukcesu, także materialnego, symbolizuje ważne dla polskiego społeczeństwa wartości: własność, rodzinę, sukces, stanowi więc wzór osobowy godny naśladowania. Tak skonstruowana postać ujawnia tęsknoty i marzenia widzów, głównie kobiet, za mężczyzną, który potrafi dbać o rodzinę, być czuły, kochający, wierny, a jednocześnie zaradny finansowo - marzenia wyrażone w postaci mitu silnego mężczyzny, przy czym identyfikacji z nim sprzyja fakt, iż przeżywa on codzienne problemy i niepowodzenia, jak każdy inny obywatel. Zmitologizowana wizja rzeczywistości życia codziennego przedstawiona w serialu Klan daje widzom iluzję "porządku", wobec którego mogliby się określić.

Doktor Lubicz stał się stosunkowo szybko bohaterem elektronicznego Olimpu, podobnie jak wcześniej, na początku lat 90., Blake Carrington (bohater serialu Dynastia), wykreowany na self made mana, przypominającego model opisywany przez Marię Ossowską, charakterystyczny dla innej kultury i epoki. Kariera Blake'a w polskiej telewizji, jako nośnika idei amerykańskiego stylu życia, świadczy o tym, iż american dream okazuje się wciąż atrakcyjny. Blake Carrington człowiek sukcesu materialnego, aktywny w życiu - umiejący robić pieniądze, a zarazem idealny mąż i ojciec, zaspokajał marzenia o wzorowym mężczyźnie, zwłaszcza pań w średnim i starszym wieku. Doktora Lubicza i Blake'a Carringtona łączy zatem wiele, zaś wysiłek producentów skupia się na tym, aby wyrażali oni zbiorowe wyobrażenia dotyczące głównych tematów kultury masowej: rodziny, seksu, pieniędzy, przemocy, oraz aby wyobrażenia te łączyły się z prawdziwymi warunkami życia widzów, a tym samym stały się im bliskie. Bohaterowie seriali są poddawani zabiegom typizująco-mitologizującym, aby mogli wyrażać marzenia i tęsknoty odbiorców, ponieważ mit musi być przeżywany, aby spełniał swoje funkcje. Bohaterowie seriali, tacy jak doktor Lubicz czy Blake Carrington to więcej niż idole - to ideały osobowe - mity społeczne. Identyfikacja widzów z bohaterami oper mydlanych, na bazie podobieństwa tych ról do ról zajmowanych przez widzów w ich wyobrażeniach, może im dostarczyć formuł narracyjnych używanych do komentowania i zrozumienia wydarzeń z ich własnego życia, które tworzą podstawę przyszłych działań lub poglądów na świat. Próbują przez to zacierać różnice i luki między rolami w prawdziwym życiu i tymi oferowanymi w świecie telewizyjnej fikcji.

Złożony repertuar wyobrażeń, jakie oferuje nam telewizja, wskazuje z jednej strony na zróżnicowanie jej oferty - Newcomb i Hirsch używają określenia "forum kultury", z drugiej zaś na to, iż publiczność nie jest homogeniczna, co wyraźnie zaznacza się na przykład poprzez różnorodność odczytań tych samych tekstów [por. Fiske 1987: 94]. Tak więc kreowane przez telewizję symboliczne środowisko większości polskiego społeczeństwa, mimo iż jego twórcy opierają się na tym, co akceptuje społeczna większość, a więc niejako główny nurt, może być uznane jedynie za pewną konstrukcję modelową, zapewniającą owemu medialnie zaaranżowanemu "wspólnemu światu" wyobraźni pozory spójności. Nawet bohaterowie najbardziej popularnych elektronicznych baśni o sukcesie, tacy jak: Gulczas, doktor Lubicz, Ewa Drzyzga, Marcin Orłoś, Blake Carrington nie są tacy sami. Odpowiadają na zróżnicowane społecznie zapotrzebowanie na pewne typy wyobrażeń, mieszczących się w pożądanych, imaginacyjnych światach widzów, stanowiących możliwe nośniki społecznych identyfikacji. Gulczas i jemu podobni uczestnicy telegier kształtują wyobrażenia zbiorowe dotyczące sukcesu, wpisującego się w medialny mit superpomyślności, mierzonego wysokością honorariów, wielkością wygranych, rodzajem posiadanego samochodu czy seryjną obecnością na telewizyjnym ekranie. Podstawą tak ujmowanego sukcesu, a zarazem głównym marzeniem adresatów owego mitu są nieprzeciętne możliwości konsumpcji. Natomiast doktor Lubicz odsyła nas do odmiennych wyobrażeń dotyczących sukcesu, którego źródłem jest wykonywany zawód lekarza - zapewniający społeczny prestiż, a także pieniądze. Jeszcze inny typ społecznych wyobrażeń sukcesu wyrażają dziennikarze. W tym przypadku sukcesem jest, będąca przedmiotem zbiorowych pragnień milionów widzów, zapewniająca popularność, ciągła obecność na telewizyjnym ekranie, przy czym ten rodzaj medialnego sukcesu oparty jest na profesjonalizmie.

Wyobrażeniowy świat marzeń kultury popularnej, w którym sukces jest w zasięgu ręki, a życie jawi się jako pasmo przyjemności i cielesnych rozkoszy, stanowi, co jak sądzę pokazałam, jedną z możliwych społeczno-medialnych iluzji codzienności. To tutaj szczególnie widoczne jest mijanie się uczestników kultury popularnej z realnością, rozsuwanie się sfery subiektywności i obiektywności, o czym pisał Bourdieu, bowiem większość propozycji nowego systemu działania w kulturze, podlegającej bardzo szybkim zmianom, znajduje się poza polem widzenia znacznej części jej uczestników, wspólnoty połączonej brakiem umiejętności społecznych nowego rodzaju. Dla wielu z nich swoistą alternatywą może być telewizyjny świat przedstawiony, którego bohaterowie dostarczają widzom wyobrażeniowych wzorów osobowych, które mogą służyć do układania ich własnych "scenariuszy imaginacyjnego życia".

W ten sposób kreowany świat telewizyjnych wyobrażeń społecznych, z których przedstawiłam jedynie najbardziej egzemplaryczne, staje się symulacją społeczeństwa jako formy wyobraźni. Tak więc telewizja, uznawana za medium rzeczywistości, tworząc ową symulowaną społeczność - medialny "wspólny świat", dokonuje swoistej kolonizacji świata życia odbiorców. Bohaterowie elektronicznego Olimpu, będący przewodnikami po świecie iluzji, nie przeprowadzą nas do świata rzeczywistego. Może więc, skoro rzeczywistość stała się problematyczna, to swoistym kulturowym celem staje się bycie w świecie sztucznym - bohater filmu Truman Show Petera Weira starał się z niego uciec, natomiast bohaterowie telewizyjnego świata przedstawionego starają się jak najdłużej w nim zostać - w owym "wspólnym świecie" iluzji, który wydaje się być bliski, przyjazny i coraz bardziej alternatywny wobec rzeczywistości.

żródło: .slowawsieci.com